The Interactionist labelling theory/Y damcaniaeth labelu Rhyngweithiol (En/Cy)

English version/fersiwn Saesneg:

The labelling theory belongs to the Interactionists. They believe that nobody is naturally deviant (an idea that conflicts with the New Right), but become deviant when labelled as such, and whatever label this may be has a profound influence on the individual’s actions. Interactionists focus on the individual’s response to their label(s); this is what distinguishes them from other social theorists, such as the Functionalists, who tend to focus their attention on what leads the individual to deviance in the first place.

Lemert developed the labelling theory. The argued that deviance could be split into two separate groups – primary and secondary. The former is referenced to deviance which does not gain the attention of the public, and therefore does not receive a label. The latter, on the other hand, means actions which does receive a label from society, similarly, Howard Becker puts forth the notion that the term deviance does not actually exist, “Deviant behaviour is behaviour that people so label”, and, “an act only becomes deviant when people define it as such”. He therefore implies that an action has to be labelled as deviant for it to actually become one, because the term itself is socially constructed.

As it is socially constructed, the environment surrounding the situation, including where, when and for which reasons it has occurred, decide if the action is deviant. Often times, the proses of stigmatisation will occur if something is considered deviant, and the action itself will be thereby associated with a bad label. Sometimes the label works like the ‘master status’, which takes over every other label. Examples of this include thieves, prostitutes and homosexuals (this is considered deviant in many cultures).  All the negative connotations of that label are usually thrusted onto the individual. The Interactionist Jock Young supports Becker’s work through his research into Hippy culture. Smoking weed was not considered to be a priority for these groups, until the negative attention from the public and the police.

According to Cooley and his “looking glass self” theory, people tend to see themselves how other people perceive and react to them. The label works as a self-fulfilling prophecy to control people; often, they will start to act to live up to the label, and thus starting a ‘deviant career’, meaning that certain individuals will start to revolve their lives around deviance and/or crime. The activity, therefore, will turn into a social role.

The Sociologist Stan Cohen pointed out in his ‘moral panic’ thesis on the subject of the labelling theory, that subcultures are the most exposed to this process. To start, Cohen suggested that the public would take notice of an activity taking place. An example would be, according to his study, the Mods and Rockers of 1960’s England. As a result of this, agencies of formal and informal control would react to it. The media often amplifies deviance and exaggerates a particular event to make the story more newsworthy, and thus selling more newspapers and generating more profit, although this has negative effects on society. Members of society would start to be wary of specific symbols and icons, and view them as troublemakers. Then, they would overstate the situation by expecting more trouble, and thereby redefining the issue by creating moral panic as a reaction to deviance. Additionally, this may necessitate police officers to target specific groups, meaning that the labelling theory would rotate once again.

To reiterate, the labelling theory plays a significant role within society if we take into account its effect on individuals. Labels may have a positive and negative effect on individuals, and is completely dependent on the situation, or even if the action is labelled by society in the first place.

Welsh version/fersiwn Cymraeg:

Mae’r theori labelu yn perthyn i’r Rhyngweithwyr. Credon nhw fod neb yn wyrdroëdig yn naturiol, ond yn wydredig o dan label, a’r label sy’n ddylanwad mawr ar ymddygiad unigolyn (mae hyn yn gwrthddweud credoau’r Dde Newydd). Mae’r Rhyngweithwyr yn ffocysu ar ymateb yr unigolyn i’r label, ac i’r gwrthwyneb, lle mae’r Swyddogaethwyr yn ffocysu ar beth sy’n arwain at yr unigolyn i fod yn wydredig yn y lle cyntaf.

Datblygwyd y syniad o label gan Lemert. Mae gwyredd yn rhannu i ddau grŵp gwahanol, sef gwyredd cynradd ac eilradd. Mae gwyredd cynradd yn cyfeirio at wyredd nad sy’n derbyn sylw’r cyhoedd ac felly nid oes ganddo label. Mae gwyredd eilradd, ar y llaw arall, yn golygu gweithred sy’n derbyn label gan y gymdeithas. Yn debyg, soniodd Howard Becker nad yw’r term gwyredd yn bodoli, “Deviant behaviour is behaviour that people so label”, ac, “an act only becomes deviant when people define it as such”. Awgrymir felly, rhaid i weithred cael ei enwi’n gwyredd er mwyn iddo fod yn wyredd, gan fod y term ei hun yn enghraifft o luniad cymdeithasol.

Gan ei fod yn lluniad cymdeithasol, mae’r amgylchiadau o gwmpas y sefyllfa, megis ble, pryd, ac am ba resymau, yn penderfynu os yw gweithred yn gwyredig. Yn aml bydd y proses o stigmateiddio yn digwydd os caiff rhywbeth ei labelu’n gwyredig, a chysylltwyd y weithred â label gwael. Weithiau bydd y label yn gweithio fel “Statws Meistr” ac yn cymryd dros bob label arall, megis lleidr, person hoyw, person ag iselder a llofruddwr. Cysylltwyd yr holl dermau negyddol sy’n perthyn i’r label i’r unigolyn. Mae’r Rhyngweithwyr Jock Young yn atgyfnerthu gwaith Becker trwy eu astudiaeth o ‘Hippies’ pwy oedd yn ysmygu cyffuriau. Nid oedd y gweithgaredd hyn yn arwyddocâd iddynt nes i’r cyfryngau a’r heddlu targedu nhw.

Yn ôl Cooley, yn ei ddamcaniaeth “through the looking-glass self”, mae pobl yn gweld eu hunain yn y ffordd mae pobl eraill yn ymateb iddynt. Mae’r label yn gweithio fel proffwydoliaeth hunan gyflawni i reoli’r unigolyn – byddent yn ddechrau ymddwyn fel y label, fel arfer, a dechrau gyrfa gwyredig, sy’n golygu bydd pobl yn ddechrau byw eu bywydau yn uniongyrchol i droseddu. Bydd y gweithgaredd, felly, yn troi i mewn i rôl gymdeithasol.

Sonnir Stanley Cohen yn ei damcaniaeth o banig moesol ynglŷn â’r theori label, yn bennaf ymysg isddiwylliannau. I ddechrau, bu’r cyhoedd yn cymryd sylw o’r gweithgaredd, ac esiampl o hyn yw’r Mods a Rockers y chwedegau. Fel canlyniad o hyn, bydder asiantaethau yn ymateb i’r gweithgaredd, megis y cyfryngau. Bydd y cyhoedd yn aml yn helaethu gwyredd i werthu papurau, sydd yn creu ganlyniadau gwael ar y gymdeithas. Bydd y gymdeithas yn gweld symbolau penodol fel eiconau o achoswyr trwbl. Yna, byddent yn gorliwio’r sefyllfa ac yn rhagweld mwy o drwbl, a chrëwyd panig moesol fel ymateb i’r gwyredd, sy’n ailddiffinio’r broblem. Hefyd, efallai bydd hyn yn achosi i’r heddlu i orymateb a thargedu grwpiau penodol o bobl, a bydd y theori label yn cylchdroi eto.

I grynhoi, mae’r theori labelu yn chwarae rôl hanfodol o fewn y gymdeithas, gan ystyried ei ddylanwad ar yr unigolyn. Gall y label effeithio person yn negyddol ac mewn ffordd cadarnhaol, sy’n hollol ddibynnol ar y sefyllfa, neu hyd yn oed os yw’r gweithred yn cael ei labelu gan y gymdeithas yn y lle cyntaf.

Dau faes yn y Deyrnas Unedig gyfoes lle mae tystiolaeth o anghydraddoldeb ethnig

Un maes yn y Deyrnas Unedig gyfoes lle mae tystiolaeth o anghydraddoldeb ethnig yw ym maes trosedd. Yn ôl yr adroddiad Ystadegau Swyddogol (2012/3) mae pobl o GLlE (grwpiau lleiafrifoedd ethnig) yn fwy tebygol o ddioddef o drosedd na phobl wen. Mae’r canran o bobl sy’n marw o lofruddio wedi gostwng (ac yn ei barhau). Er hyn, cododd y nifer o ddioddefwyr yn 2006/7, ond wedi gostwng eto rhwng 2009/12. Darganfyddiad gan y Comisiwn i Hawliau Dynol a Chydraddoldeb yw bod ifancwyr GLIE yn chwe gwaith yn fwy tebygol o gael eu ‘stopio ac archwilio’ gan yr heddlu na phobl wen. ‘Sunday Times’ – o fewn y deg mlynedd diwethaf, mae tua chwe chant o blant o GLIE dan deg mlwydd oed wedi cael eu stopio ac archwilio, fel arfer dan yr amheuaeth yr ydynt yn dal cyffuriau.

Ond mae Waddington yn gwrthddweud y syniad bod hwn yn fater o hiliaeth, ond yn lle mater o leoliad. Mae gorgynrychiolaeth o bobl GLIE mewn ardaloedd tlawd, er enghraifft, Hackney, ac mae’r heddlu yn targedu ardaloedd sy’n profi i fod yn llawer o risg.

Soniodd ‘y Guardian’, mae 40% o bob person yn y carchar yn dod o GLIE. Mae hyn yn fwy o gorgynrychiolaeth nag sydd yn America. Yn y 70au, roedd llawer yn stereoteipio bechgyn croenddu fel y prif rai sy’n gyfrifol am fygio er mwyn cymryd y ffocws y cyhoedd oddi wrth y problemau gwirioneddol. Roeddent yn cael eu defnyddio fel Bwch Dihangol y gymdeithas i gysgodi problemau megis diweithdra.

Daeth yr adroddiad Macpherson i’r casgliad bod yr heddlu yn esiampl o hiliaeth sefydliadol. Hyd yn oed y Comisiynwyr Uwch, Bernard Hogan-Howe, yr heddlu o’r farn mai hiliaeth sefydliadol yn broblem o fewn yr heddlu,  “If other people think we are institutionally racist, then we are ”. Ond mynegodd bod yr hiliaeth sy’n bodoli yn yr heddlu yn wrthrych i’r hiliaeth sydd yn y gymdeithas ehangach. Mae Baroness Young yn ffocysu ar bobl Asiaidd fel dioddefwyr hiliol o fewn yr heddlu. Mynegodd bod llai nag 1% o droseddau yn cael ei gyflawni gan Fwslimiaid yn y Deyrnas Unedig, ond er hyn, maent yn dal yn wynebu hiliaeth yn y gymdeithas, pwy sydd yn eu gweld fel “derfysgwyr”.

Maes arall yn y Deyrnas Unedig gyfoes lle mae tystiolaeth o anghydraddoldebau ethnig yw ym maes addysg. Yn ôl y ‘Sefydliad Joseph Rowntree’, y risg o dlodi yn uwch i bobl o Bacistan, Affrica a Bangladesh. Hefyd, mae cyfradd teuluoedd un rhiant yn uwch ymhlith pobl Afro-Caribiaidd (57%), lle mae’r gyfradd o 23% ymysg pobl wen Brydeinig. O ran amddifadedd diwylliannol, sy’n chwarae rhan enfawr mewn addysg plant, mae 83% o rieni o Bangladesh heb gymwysterau, gan gymharu gydag 14% o rieni gwyn Prydeinig. Mae plant o grwpiau lleiafrifol ethnig yn fel arfer yn siarad iaith wahanol i Saesneg yn cael ei siarad gartref. Gall hyn rhoi anfantais fawr arnynt hefyd yn yr ysgol. Credodd Ball bod rhieni o grwpiau lleiafrifol ethnig yn methu cael eu plant i mewn i ysgolion gwell oherwydd, i ychwanegu, yn ôl Bernstein, côd iaith eang gan athrawon a rhieni dosbarth canol. Felly mae gan blant dosbarth canol gwyn mwy o fantais.

Cyflwynodd yr adroddiad ESTYN (1993-1994) adroddiad a oedd wedi uwcholeio’r ffaith bod disgyblion ag ethnigrwydd Affro-Caribi yn ddwywaith yn fwy tebygol o gael eu gwahardd o’r ysgol na ddisgyblion gwyn ac Asiaidd. Ffeindiodd Cole bod llyfrau hanes a daearyddiaeth yn annog credoau hiliol ac imperialaidd. Mae Wright yn atgyfnerthu credoau Cole. Cymerodd sylw ar ddau lyfr daearyddol yr 80au. Felly mae modd ddadlau bod hiliaeth sefydliadol ym maes addysg yn ogystal. Cytunodd Sewell gan ddweud bod llawer iawn o ddisgyblion o grwpiau lleiafrifoedd ethnig yn gweld addysg mewn olau cadarnhaol, ond nid y system addysgol, felly nid yw eu hagweddau am eu hastudiaethau sy’n gadael iddynt i lawr, ond yr ysgolion yn benodol.

Mae’r cwricwlwm yn ogystal yn ethnocentrig yn ôl llawer o gymdeithasegwyr. Hynny yw, dim ond ieithoedd Ewropeaidd sy’n cael eu dysgu. Gall hyn rhoi rhai plant o grwpiau lleiafrifol ethnig anfantais.

Soniodd Gillborn bod athrawon yn trin disgyblion o grwpiau lleiafrifol ethnig yn wahanol oherwydd y stereoteipiau negyddol. Ffeindiodd Mac an Ghail tystiolaeth o stereoteipiau diwylliannol yn yr ysgol ar ochr yr athrawon. Hefyd y dywedir bod athrawon yn annog merched Affro-Caribi i wneud pynciau galwedigaethol yn hytrach na rhai academaidd. Cefnogodd Wright y syniad hwn i raddau trwy ddweud er bod athrawon yn credu’n gryf mewn gwaredu hiliaeth, ond mae gan lawer ohonynt hiliaeth fewnol, ac yn gweithredu stereoteipiau, megis y cred bod merched Asiaidd yn dawel iawn yn y dosbarth.

Gwerthusiad ar y safbwynt bod pob anghydraddoldeb yn anghydraddoldeb dosbarth

Mae nifer o anghydraddoldebau yn bodoli yn y gymdeithas. Mae’r Marcswyr yn cefnogi’r syniad bod gwraidd pob anghydraddoldeb yw anghydraddoldeb dosbarth. Mae hyn yn seiliedig ar y theori gwrthdaro, a chredon nhw fod y ‘Bourgeoisie’ (sef y dosbarth rheoli) yn defnyddio’r system gyfalafol i ecsploetio’r ‘Proletariat’ (y dosbarth gweithiol). Mae’r dosbarth rheoli yn mwynhau eu safle economaidd pwerus a’r rheolaeth sydd ganddynt dros y gweithwyr, felly maent yn eu gormesu nhw er mwyn sicrhau bod y sefyllfa yn parhau. Mae ganddynt ddylanwad ar ddiwylliant ac ar fywyd pob dydd oherwydd mae rheolaeth y dosbarth llywodraethol ar yr isadeiledd yw sail ei rheolaeth ar yr aradeiledd, megis y cyfryngau, ysgolion a gwasanaethau cyhoeddus. Yr aradeiledd sy’n gyfrifol dros atgyfnerthu’r anghydraddoldebau trwy gymdeithasoli cynradd ac eilradd, yn ôl y Marcswyr.

Nid yw’r dosbarth gweithiol yn ymateb i hyn oherwydd maent yn rhan o “ymwybyddiaeth ffug”. Hynny yw, maent yn ymwybodol o’r sefyllfa wirioneddol wrth feddwl bod y gymdeithas yn feritocrataidd. Dywedodd Althusser bod ysgolion yw “y peiriannau mawr sy’n creu mythau”, ac un o rheiny yw bod y gymdeithas yn feritocrataidd. Yr “offer ideolegol y wladwriaeth”, felly’r aradeiledd sy’n rheoli syniadau, er enghraifft y cyfryngau, yw’r peth sy’n creu’r gred hon.

Un maes lle mae yna dystiolaeth o anghydraddoldeb ar sail dosbarth yw ym maes addysg. Yn ôl yr Adran Addysg a Sgiliau, mae yna gysylltiad rhwng dosbarth cymdeithasol a chyrhaeddiad addysgol. Yn 2005, er enghraifft, llwyddodd 76% o blant o gefndiroedd proffesiynol uwch i gael 5 neu ragor TGAU A* i C, o’i gymharu â dim ond 32% o gefndiroedd gweithwyr cyffredin. Er gwaethaf y ffaith bod cyraeddiadau pob plentyn wedi gwella mae’r bwlch yn parhau i dyfu ac mae’r anghydraddoldebau dosbarth cymdeithasol hyn o ran cyrhaeddiad addysgol yn fwy amlwg nag erioed. Mae’r ystadegau hyn yn atgyfnerthu’r cysylltiad clir rhwng cyfalaf diwylliannol a chyrhaeddiad academaidd.

Yn ôl Bowles a Gintis, mae plant, yn bennaf y rhai o gefndiroedd tlawd, yn dysgu sut i ufuddhau i’r system annheg ac i dderbyn y ffaith eu bod yn ddi-rym. Honnir y mae ysgolion yn atgyfnerthu anghydraddoldeb trwy annog plant i aros yn eu dosbarthiadau cymdeithasol, megis annog plant dosbarth gweithiol i gael swydd gyffredin, ac yn yr un modd, annog plant o ddosbarth canol i gael swydd broffesiynol, megis ym musnes. Astudiodd Paul Willis yn ei astudiaeth “Lads ac Ear’oles” agweddau a chyfleoedd gwahanol ymysg dosbarthiadau cymdeithasol. Edrychodd Willis ar fechgyn ysgol uwchradd yn y 70au, gan gymryd sylw’n benodol ar fechgyn o ddosbarth gweithiol. Daeth i’r casgliad mae plant o gefndiroedd llai cyfoethog yn fwy tueddol o gael agweddau gwael am addysg ac yn fwy tebygol o chwarae cwmpas yn yr ystafell dosbarth. Yn y pendraw, bydd ganddynt llai o lwyddiannau addysgol ac yn fwy tueddol o dderbyn swyddi o statws isel. Maes arall lle mae tystiolaeth o anghydraddoldeb ar sail dosbarth yw ym maes iechyd. Yn ôl y ‘World Health Organisation’, mae dynion yn yr ardaloedd mwyaf difreintiedig yn dueddol o fyw tua naw blwyddyn yn llai na dynion yn yr ardaloedd mwyaf gyfoethog. Yn yr un modd, mae gan fenywod yn yr ardaloedd tlotaf disgwyliad oes o tua 7 mlynedd yn llai na menywod yn yr ardaloedd mwyaf cyfoethog.

Mae’r dosbarth gweithiol yn fwy tebygol o gael ymborth gwael, a gall hyn arwain at ordewdra, neu unrhyw anhwylderau bwyta eraill. Mewn rhai sefyllfaoedd, gall hyn arwain at fwlio yn yr ysgol, ac felly byddent yn cymryd llai o sylw tuag at eu pynciau academaidd. Problemau iechyd hefyd yn gallu gwaethygu iselder, ac mae hyn yn arwain at yr un casgliadau. Mae Wilkinson yn cefnogi’r cysylltiad hyn trwy honni bod perthynas sy’n gallu cael ei mesur rhwng iechyd gwael ac incwm. Yn ôl yr Arolwg Cartrefi Cyffredinol 1999, mae 32% o aelodau’r cartrefi heb waith yn dweud bod afiechydon cronig arnyn nhw, gan gymharu â 12.5% o’r rhai mewn cartrefi â gwaith. Mae pobl dosbarth gweithiol efallai’n methu fforddio presgripsiynau i sicrhau iechyd da. Y rwyf yn ystyried y ffaith bod hon yn berthnasol i Loegr yn unig. Mae gan Gymru, Iwerddon ac yr Alban cyfreithiau gwahanol. Mae rhai o’r farn mai iechyd preifat yn cynnig triniaeth well, ac os yr ydym yn ystyried hyn, mae hyn yn rhoi pobl dosbarth gweithiol anfantais oherwydd nid oes ganddynt yr un mynediad at iechyd fel y dosbarthiadau cymdeithasol mwy cyfoethog.

Yn ôl adroddiad gan ‘King’s Fund ThinkTank’, mae’r rhai sydd heb/llai o gymwysterau (sy’n fwy tueddol o ddod o’r dosbarth gweithiol) yn fwy tebygol o ysmygu, yfed a chael problemau iechyd. Mae modd dadlau bod hyn oherwydd mae gan y dosbarth gweithiol llai o arian i fedru fforddio prynu bwydydd iachus, ac yn lle yn gorfod prynu bwydydd sy’n llawn siwgr. Yn ogystal mae ganddynt llai o fynediad at wybodaeth a dealltwriaeth am fwydydd afiachus, felly mae diffyg ymwybyddiaeth yn gallu chwarae rhan enfawr ynddo fe.

Gall anghydraddoldebau dosbarth esbonio diffyg cyrhaeddiad nifer o leiafrifoedd ethnig o fewn y system addysg a’r gymdeithas ehangach. Mae canran anghyfartal o garcharwyr o grwpiau lleiafrifoedd ethnig ac mae nifer ohonynt hefyd yn dioddef o amddifadedd materol a diwylliannol. Mae tua 49% o’r holl garcharwyr gydag ethnigrwydd croenddu (yn ôl ‘Prison Reform Trust’), ac mae 57% o deuluoedd Affro-Caribi yn un rhiant, gan gymharu gyda 23% o bobl wen. Yn gyffredinol, mae plant o grwpiau lleiafrifol ethnig yn dueddol o wneud yn waeth yn yr ysgol, ac mae nifer fawr ohonynt yn derbyn prydau ysgol am ddim (PYADd). Mae 38% o blant Pacistani yn derbyn PYADd, a 58% o blant Bangladeshi, 26% o fyfyrwyr Affro-Caribi, a 41% o ddisgyblion Affricanaidd ddu. Yn y byd gwaith, gwelir mai y pobl Affro-Carribi sy’n profi’r cyn lleied o symudiad cymdeithasol ac sydd fel arfer yn ddi-waith. Gall hyn esbonio’r lefelau trosedd (yn ôl y theori straen Merton, lle mae pobl yn troseddu oherwydd rhwystredigaeth statws), a hefyd maent yn cael eu gorfodi i droi at drosedd er mwyn goroesi. Felly, mae lleiafrifoedd ethnig yn gwneud yn waeth yn yr ysgol oherwydd eu bod yn fwy tebygol o ddod o’r dosbarth gweithiol. Hefyd maent yn fwy tebygol o droi at drosedd am yr un rhesymau.

Mae’r Ffeministiaid Marcsaidd, gall anghydraddoldeb dosbarth hefyd bod yn gysylltiedig ag anghydraddoldebau rhywedd. Credon nhw fod menywod yn israddol o fewn y system gyfalafol, ac yn ôl  Margaret Benston, rôl menywod o fewn y system gyfalafol yw gwneud gwaith llafur domestig am ddim a magu’r gweithwyr y dyfodol. I fynd ymhellach, mae nifer yn credu bod rôl menywod yn y byd gwaith yw bod y “gweithwyr llafur wrth gefn”. Roedd yr Ail Ryfel Byd (rhwng 1939-1945) yn dystiolaeth dda o hyn oherwydd cymerodd menywod swyddi’r dynion tra eu bod nhw’n brwydro yn y rhyfel. Ond er hyn, gellir dadlau bod y gymdeithas wedi datblygu a moderneiddio ers y pryd hynny, ac felly mae’n anodd iawn i gymharu’r ddwy sefyllfa. Yn ogystal, yn ôl Ffeministiaid Marcsaidd, mae menywod yn wynebu’r “nenfwd gwydr”, sydd yn eu hatal rhag cyrraedd y swyddi top, ac mewn cyfnodau economaidd gwael, mae’n haws cael gwared ar fenywod na ddynion. Felly mae modd gweld y cysylltiad clir rhwng anghydraddoldeb rhywedd ac anghydraddoldeb dosbarth.

Mae syniadau Weberaidd (sef credoau sy’n seiliedig ar ymchwil Max Weber) yn cytuno i raddau gyda syniadau Marcsaidd, ond yn anghytuno yn gyffredinol. Credon nhw fod pedwar dosbarth cymdeithasol: ‘y Breintiedig’ – y rhai ar dop y gymdeithas, ‘y Peti Bourgeoisie’ – y rheolwyr a gweithwyr hunangyflogedig, ‘y gweithwyr Coler Wen’ – y dosbarth canol is ac  ‘y gweithwyr Llaw” – y dosbarth gweithiol. Rhoddon nhw ystyriaeth ar ddosbarth cymdeithasol, ond hefyd maent yn pwysleisio statws a phlaid hefyd. I Weber, mae pob ffactor yn ar wahân, ac i Marx, gyfystyr yw dosbarth cymdeithasol, statws a phlaid. Mae statws yn cyfeirio at safle a pharch sydd gan unigolyn yn y gymdeithas, ac mae plaid yn golygu aelodaeth yr unigolyn at y gymdeithas ffurfiol ac anffurfiol.

Mae syniadau Weberaidd yn galluogi ni i ddeall mwy am yr anghydraddoldebau ethnig a rhywedd sydd o fewn y gymdeithas a bod y rhain yn bodoli am resymau nad sy’n gysylltiedig ag anghydraddoldebau dosbarth yn unig, ond yn lle maent yn enghreifftiau o anghydraddoldebau statws.

Mae damcaniaethau Weberaidd yn esbonio bod pŵer a statws yn nwylo’r grŵp ethnig mwyaf, ac felly’, mae’n anodd i bobl o grwpiau lleiafrifoedd ethnig i gystadlu. Dyma’r rheswm pam mae’r mwyafrif o grwpiau lleiafrifoedd ethnig yn cael eu cysylltu â chyflog isel, amodau byw isel ac ardaloedd difreintiedig. Mae 70% o blant ag ethnigrwydd Bangladeshi yn dlawd yn swyddogol (‘Poverty.org’), 60% i bobl o Bacistan, 50% i Affricanwyr Du, 30% o bobl o India ac Affro-Caribi a 20% o bobl wen. Hyd yn oed pan mae pobl o grwpiau lleiafrifoedd ethnig yn gwneud yr un swyddi â phobl wen, nid ydynt yn derbyn yr un statws â hwy. Mae hyn oherwydd eu bod yn wynebu rhagfarn a gwahaniaethu gan weithwyr gwyn am eu bod yn gweld lleiafrifoedd ethnig fel bygythiad i’w swyddi. Yn sgil hyn, mae lleiafrifoedd ethnig yn dioddef o anghydraddoldeb statws yn ogystal ag anghydraddoldeb dosbarth.

Mae’r ‘theori Farchnad Llafur Deuol’  (syniad Weberaidd gan Barron a Norris) yn rhannu i ddwy sect wahanol: y Farchnad Llafur Cynradd ac Eilradd. Y naill yn cynnwys swyddi sefydlog a broffesiynol, megis cyfreithwyr a doctoriaid. Mae angen i chi cael y sgiliau a phrofion cywir er mwyn derbyn y swyddi yma a gwelir mai mwyafrif o weithwyr y Farchnad Llafur Cynradd yw dynion wen. Y llall, ar y llaw arall, yn wrthwyneb i Gynradd. Mae’n cynnwys swyddi lle nad oes angen sgiliau penodol ac mae’r gwaith yn fwy galwedigaethol. Esiamplau o hyn yw gweithwyr siop neu weithwyr y ffatri. Nid oes llawer o symudoledd cymdeithasol o fewn y swyddi yma ac mae canran anghyfartal o weithwyr yn naill ai benywaidd, neu’n dod o grwpiau lleiafrifoedd ethnig. Yn ôl Barron a Norris, er bod dynion yn cael eu cyflogi yn y ddau sector, mae mwyafrif ohonynt yn y Farchnad Llafur Cynradd, ac mae menywod yn y sector arall. Mae llawer o esboniadau am hyn sy’n cefnogi ei gilydd: mae menywod yn fwy tebygol o weithio’n fwy am lai o arian; menywod yn llai tebygol o ymrwymo eu hunain i swyddi, oherwydd er enghraifft maent yn magu plant neu wedi priodi; maent yn fwy tebygol o fod yn llai trefnus. Felly, dadleuir gan Barron a Norris bod anghydraddoldeb statws sydd ar fai.

Dynesiad arall Weberaidd yw Rex a Thompson, pwy sy’n dweud bod lleiafrifoedd ethnig yn dioddef o anghydraddoldebau dosbarth a statws a bod hyn yn arwain at dlodi sy’n cael ei gwaethygu gan hiliaeth. Yn Llundain yn unig, mae person croenddu yn 28 waith yn fwy tebygol o gael ei ‘stopio ac archwilio’ gan yr heddlu na phobl wen. Yn ogystal, mae’r heddlu yn targedu pobl du oherwydd “canteen culture” (term a chrëir gan Reiner i gyfeirio at gredoau a rhagfarnau hiliol a rhywiaethol yn bodoli yn y system heddlu). Mae hyn yn arwain at ymlediad pellach o ynysiaeth a rhwystredigaeth ymysg pobl du. Credon nhw fod yr is-ddosbarth du yn datblygu gan bobl sy’n dioddef ynysiaeth a rhwystredigaeth o fewn y gymdeithas.

Yn ôl credoau Weberaidd, mae modd cysylltu anghydraddoldebau gender ac anghydraddoldebau statws. O ran gwahaniaethau o ran tâl, ar gyfartaledd mae menywod yn ennill 40% llai na dynion. Gall hyn fod oherwydd mae menywod yn dueddol o weithio yn y Farchnad Llafur Eilradd. Yn ogystal mae menywod yn tueddu gweithio yn y sector cyhoeddus, megis fel athrawon, lle mae’r tâl yn sylweddol yn is na thâl yn y sector preifat, er enghraifft ym myd busnes. Yn ogystal mae gan fenywod statws gwahanol o fewn y byd gwaith. Yn ôl ‘Boundless’, mae menywod yn llawer mwy tebygol o brofi aflonyddiad rhywiol o fewn y gweithle. Trwy hyn, gwelwn nad gwraidd pob anghydraddoldeb yw anghydraddoldeb dosbarth yn ôl credoau Weberaidd, ond mae’n chwarae rhan ynddo fe.

Mae Ffeministiaid yn dueddol o anghytuno gyda syniadau Marcsaidd. Cred y Ffeministwyr Radical yw bod y gymdeithas yn batriarchaidd ac yn cael ei rhannu i ddau: rhwng dynion a menywod. Credon nhw bod trais domestig yn adlewyrchu pŵer dynion. Mae tua 1.4 miliwn o fenywod yn flynyddol yn dioddef o drais domestig (‘y Guardian’). Yn ogystal mae rhaniad gwaith llafur domestig yn hollol ddibynnol ar eich rhywedd. Mae menywod di-swydd yn dueddol o dreulio tua 57 awr ar dasgau domestig (Walker a Woods), ac mae astudiaethau mwy cyfoes wedi darganfod bod menywod sydd gan swyddi llawn amser yn gwneud tua’r unfaint hefyd. Mae’r mwyafrif o’r amser hynny yn cael eu treulio ar edrych ar ôl blant. Yn ôl Ann Oakley, ‘In only a small number of marriages is the husband notably domesticated… home and children are the woman’s primary responsibility.’ Felly ystyrir gwaith domestig ac edrych ar ôl plant fel rôl fenywaidd yn lle gwrywaidd. Felly, fel y mae cysyniadau Weberaidd yn ymdrin â, mae gwahaniaethu fertigol a llorweddol yn bodoli, yn ôl barn Ffeministaidd. Mae’r cyntaf yn cyfeirio at statws a thâl gwahanol rhwng dynion a menywod, ac mae’r llall yn golygu swyddi gwahanol sy’n cael eu sianeli yn ôl rhywedd, megis mae dynion yn cael eu hannog i weithio tuag at swyddi sy’n fwy cystadleuol a ble mae mwy o symudoledd cymdeithasol. Felly bydd Ffeministwyr yn anghytuno gyda syniadau Marcsaidd ynglŷn ag anghydraddoldebau dosbarth fel gwraidd pob anghydraddoldeb.

Mae’r Ôl-fodernwyr hefyd yn anghytuno gyda Marcswyr ynglŷn ag anghydraddoldebau. Mae Waters yn credu bod dosbarthiadau yn dirywio fel arwydd o hunaniaeth. Yn lle, mae sut yr ydym yn treulio ein hamser, arian ac ein credoau yn ganolig i ein hunaniaethau. Nid oes neb yn cael eu gorfodi bellach oherwydd y cynnydd mewn safonau byw. Mae gan bobl mwy o arian a mwy o amser rhydd er mwyn ymlacio. Mae’r cynnydd mewn gweithgareddau hamddenol yn dystiolaeth o hyn, lle ddatblygwyd y rheiny, megis pêl fas yn yr Unol Daliaethau America yn ystod y 20au. Felly mae pobl yn wynebu mwy o ddewis ynglŷn â’u ffordd o fyw yn hytrach na chael eu gorfodi i mewn i ddiwylliant penodol. Felly mae gan Farcswyr ac Ôl-fodernwyr credoau gwahanol am anghydraddoldebau cymdeithasol.

Mae credoau Swyddogaethol ynglŷn ag anghydraddoldeb yn wahanol o i Ôl-fodernwyr a Marcswyr gan eu bod yn dadlau bod haenau cymdeithasol yn bodoli ar bwrpas er mwyn bod yn fuddiol i gymdeithas sydd yn feritocrataidd. Mae haenau cymdeithasol yn system rancio sy’n seiliedig ar werthusiad moesol. Mae hyn yn ei sylfaenu ar: parch; fawreddogrwydd; anrhydedd cymdeithasol; cymeradwyaeth ac anghymeradwyaeth. Mae haenau cymdeithasegol modern yn gwrthrychu consensws normadol am beth mae’r gymdeithas yn gweld yn werthfawr, ac felly, yn ôl Davis a Moore, caiff pobl fwyaf galluog a doniog eu gosod yn y swyddi mwyaf pwysig oherwydd maent yn fwy o fudd i’r gymdeithas.

Ar y cyfan, mae llawer iawn o ddamcaniaethau am anghydraddoldebau cymdeithasol. Ar un llaw, mae gennych chi gysyniadau Marcsaidd, sydd o’r farn mae dosbarthiadau cymdeithasol yw’r gweithredwyr o’r holl anghydraddoldebau cymdeithasol, lle mae cysyniadau Weberaidd, Ffeministaidd, Swyddogaethol ac Ôl-fodernaidd yn gwrthddweud y Marcswyr.

Asesiad o’r safbwynt bod priodasau yn cyfartal yn y Deyrnas Unedig.

Mae’r gymdeithas wedi moderneiddio llawer dros y blynyddoedd, ac mae nifer o safbwyntiau o blaid ac yn erbyn y ddadl bod priodasau yn gyfartal yn y Deyrnas Unedig.

Gwelodd yr ôl-fodernwyr Giddens bod llawer o ‘ewyllys rhydd’ â phobl, felly cytunir gyda’r cwestiwn oherwydd mae pobl bellach yn rhydd i ddewis a gwneud penderfyniadau yn y gymdeithas, gan gynnwys o fewn briodasau. Yn ôl Young a Willmott, bellach mae’r gymdeithas yn rhoi llawer o bwyslais ar ‘teulu cymesurol’, sydd yn atgyfnerthu at y cysyniad bod priodasau, a theuluoedd yn hafal yn y gymdeithas gyfoes.

Gellir dadlau bod priodasau a pherthnasau ieuengach yn fwy hafal oherwydd y ffordd cafodd eu magu. Mae mwy o ryddid gender ac mae sefydliadau anllywodraethol, megis Stonewall, yn dylanwadu asiantaethau cymdeithasoli fel rhieni ac athrawon i gymdeithasoli plant heb bwyslais ar rolau gender. Mae Mansfield a Collard yn cefnogi’r cysyniad hon, ond hefyd gwelodd bod gwragedd yn dueddol o fod yn siomedig achos y diffyg dwyochredd emosiynol yn ei phriodas, sy’n gwrthbrofi’r syniad bod priodasau yn gyfartal yn y Deyrnas Unedig.

Gwelodd Salie Westwood bod mwy o gyfartaledd mewn priodasau Asiaidd. Er bod menywod Asiaidd fel arfer yn cael eu magu i fod yr ofalwyr, maent yn hyd yn oed yn cymryd rheolaeth dros benderfyniadau economaidd, megis symud tŷ. Yn ogystal mae’r dyn a’r fenyw mewn perthynas Asiaidd yn gwneud y coginio yn y tŷ, allan o draddodiad Asiaidd.

Er hyn, bodola nifer fawr o safbwyntiau sy’n gwrthddweud y cwestiwn. Mae modd dadlau bod ymddygiadau gan rhai ynglŷn â rôl fenyw yn cael effaith. Er enghraifft, yn ôl Rapoport a Rapoport, mae’r teulu yn dueddol o weld y fenyw fel ‘gwragedd a mamau’, tra bod nhw yn dueddol o weld y dyn fel y ‘breadwinner’. Hefyd os oedd dyn yn gwneud gwaith domestig, bydd y dyn yn ‘helpu ei wragedd’, sy’n awgrymu mae gwaith domestig yn swydd i fenywod.

Credir Mckee a Bell bod dynion di-swydd hyd yn oed yn gwneud llai o waith nag oedden nhw pan oedd ganddynt swyddi, ond i wrth-ddweud hyn, mae Wheelock yn sôn am  gysyniad bod diweithdra’r dyn yn arwain at rolau ryw gadarnhaol oherwydd mae gan y dyn mwy o amser rhydd i wneud gwaith domestig.

Cymerodd Morley llawer o sylw tuag at ba eiriau roedd gwr a gwraig yn cysylltu gyda’r tŷ. Daethon nhw at y casgliad bod y gwr fel arfer yn cytuno bod ‘y tŷ yw’r man hamdden’, a chytunodd y gwragedd bod ‘y tŷ yw man gweithio’. Mae hyn yn profi bod gwahanol ragolwg ar sail rôl y tŷ mewn priodas, ac felly rolau priodasau gwahanol ar sail gender yn effaith yn y gymdeithas. Yn ogystal edrychodd Bernard i mewn i ymddygiadau gwr a gwraig tuag at bwy sy’n berchen â beth mewn priodas, gwelodd y safbwynt, ‘ei eiddo ef a’i heiddo hithau’, sydd yn golygu bod y gwr sy’n gyfrifol am y tŷ ac mae’r fenyw yn gyfrifol am bopeth sydd yn y tŷ (megis dillad, bwyd), sydd yn golygu mae gwaith domestig yn swydd y wraig.

Yn ôl ymchwil Betty Stanko, nid yw priodasau yn y Deyrnas Unedig yn hafal oherwydd mae gweithred o drais domestig pob chwe eiliad, sy’n rhoi pwyslais ar anghyfartaledd mewn priodasau cyfoes. Dwedodd Sclater fod perthnasau ansefydlog (‘random outbursts of violence’) yn gatalydd ar gyfer drais domestig.  Yn ôl erthygl gan yr ‘Observer’, mae 40% o bobl sy’n dioddef o drais domestig yn dynion, sy’n dangos y dynion fel y dioddefwyr yn lle. Gall ystadegau trais domestig dod o dan y ffigwr tywyll trosedd oherwydd efallai nid yw dyn yn dymuno cwyno i’r heddlu rhag ofn bod dioddef yn gwneud iddynt edrych yn wan, neu hyd yn oed yn aros mewn perthynas trais domestig yn  y gobaith bod y cam-drin yn mynd i ffwrdd. Yn ogystal mae nifer o fenywod yn dewis beidio mynd i’r heddlu yn y gobaith bod y cam-drin wedi dod i ben, neu efallai yn ofni mynd rhag ofn bod ei bartner yn ymateb yn treisgar. Felly nid yw priodasau a berthnasau yn hafal oherwydd yr holl drais domestig sy’n digwydd yn y cartref.

Mae rhai o’r safbwynt bod rhaniad annheg o bŵer mewn briodasau cyfoes yn y Deyrnas Unedig. Dwedodd Edgell bod penderfyniadau anghyfartal rhwng dyn a menyw priodasol. Hyd yn oed os oedd y dyn yn ddi-swydd, roedd yn dueddol o wneud y penderfyniadau mawr, megis symud tŷ. Mae Delphy yn mynd ati i atgyfnerthu i esbonio’r ‘treuliant gwahaniaethol’, sy’n golygu bod menywod yn dueddol o dderbyn llai o arian na’r gwr, ac felly yn tybio rôl israddol. Yn ei astudiaeth o bedwar-deg pâr gwyn a oedd wedi priod dros pedwar-deg o flynyddoedd, gwelodd Duncombe a Marsden bod menywod yn dueddol o brofi ‘unigrwydd emosiynol’, felly mae hyn yn esbonio bod diffyg cyfathrebu yn arwain at briodasau anhapus ac anghyfartal.

Mae ymchwil Hochschild yn dangos bod menywod yn dueddol o wneud gwaith domestig am dair awr, gan gymharu â ddynion, sy’n gwneud tua un-deg-saith munud o waith. Er hyn, ni ellir anwybyddu’r ffaith bod dynion yn dueddol o wneud y gwaith mwy heriol a cyhyrol, megis garddio neu paentio. Mae Brayfield yn dadlau bod hyd yn oed mewn priodasau gyrfa deuol, roedd gan y menyw y prif cyfrifoldeb gartref, felly mae diffyg rhaniad gwaith llafur yn rhan-gyfrifol am diffyg cydraddoldeb mewn priodasau yn yr oes cyfoes. Y Shifft Drifflyg yn term wnaeth Sylvia Walby defnyddio i esbonio pam nad oedd priodasau yn cydradd yn y cymdeithas. Mae hyn yn golygu bod bellach gan y menyw tair swydd pwysig, sef mynd allan i weithio i ddarparu cefnogaeth ariannol i’r deulu, yr holl gwaith domestig, gan gynnwys coginio a glanhau, a gofalu am iechyd emosiynol y teulu. Mae hyn yn profi bod gor-dibynadwyedd ar fenyw, ac felly yn anghyfartal oherwydd mae’r menyw yn gwneud mwy o waith na’r gwr, fel arfer, yn ôl Walby.

Y cysylltiad rhwng cyrhaeddiad addysgol ac amddifadedd materol ym Mhrydain

Ystyr amddifadedd materol yw mynd heb y pethau materol sydd yn eu angen arnoch, er enghraifft car neu ffon. Gwelom cysylltiad gyda nifer o ffactorau gwael megis addysg, swydd a iechyd gwael, diffyg arian a statws isel. Gwelir cysylltiad glir rhwng tlodi a dosbarth cymdeithasol. Mae A J. Douglas (‘The Home and the School’ ’64) yn atgyfnerthu hyn gan dweud bod ‘Rhwydwaith cyd-gloi o anghydraddoldeb addysgol yn bodoli sy’n gweithredu yn erbyn y dosbarth gweithiol’, gan gynnwys tai ac amgylchedd byw, mynediad i ysgolion cynradd da a digon o gymhelliant a chymorth gartref gan y teulu, ymysg rhesymau eraill. Ychwanegodd Pamela Sammons gan dweud ’social class has a marked effect on a reader’s progress in the primary school’. Felly cytunodd hi a’r ffaith bod cysylltiad rhwng amddifadedd materol a cyrhaeddiad addysg.

Mae teuluoedd o’r dosbarth gweithiol yn fwy tebygol o fyw mewn tlodi a byw mewn tai anfoddhaol. Ynglŷn â iechyd a deiet gwael, mae Marilyn Howard yn cyfeirio at hyn yn penodol oherwydd mae’n rhan gyfrifol dros y cysylltiad rhwng cyrhaeddiad addysgol ac amddifadedd materol achos mae plant o dan amddifadedd materol gyda llai o gymeriant egnïol, fitaminau a mwynau. Mae hyn yn gael dau prif effaith: system imiwnedd gwan sy’n golygu mwy o salwch ac felly llai o bresenoldeb yn yr ysgol a llai o lefelau egni sy’n achosi mwy o broblemau ffocysu, ac felly canlyniadau waeth.

O ran iechyd, mae Richard Wilkinson (‘96) yn dweud bod  plant tlawd yn fwy tebygol o ddioddef o broblemau ymddygiadol ac emosiynol a hefyd mae cyfraddau gorfywiogrwydd ac anhwylderau ymddygiadol yn uwch ymysg y dosbarth gweithiol gan gymharu â ddosbarthiadau eraill. Gall y ddeiet gwael ymysg y dosbarth gweithiol bod oherwydd does dim digon o arian ganddynt i brynu bwydydd iachus, ac yn cael eu gorfodi i prynu bwydydd afiachus fel canlyniad.

Gall gorlenwi o fewn cartrefi gwneud astudio’n anoddach, felly mae’r ansawdd cartrefi ar yr unigolyn yn dwys iawn. Yn ôl Michael Gove, “dyle plant cael ystafell i ei hunain i astudio mewn”. Felly mae’n pwysleisio’r effaith mae gorlenwi ac ansawdd tai gwael yn cael ar y disgybl. Mae cwsg cythryblus gan rannu ystafelloedd/gwelïau â phobl eraill yn cael effaith ar ganolbwyntiad yr unigolyn yn yr ysgol a mewn arholiadau. Nid oes gan blant ifanc digon o wagle i chwarae o gwmpas mewn nifer o gartrefi amddifadedd, felly mae ganddynt mwy o gyfleoedd i ddysgu ac archwilio. Dywedodd Paul Harrison yn ei ymchwil i mewn i’r fwrdeistref Hackney bod cartrefi Hackney yn “nodweddiadol o gynnig llai o deganau a llyfrau, llai o wibdeithiau a gwyliau, prinder lle personol ar gyfer chwarae neu astudio”, felly cefnogwyd y cysyniad bod amddifadedd materol yn effeithio ar addysg myfyrwyr. Gall tâi anfoddhaol cael effaith ar eich iechyd oherwydd tamprwydd, amodau byw anniogel a bwysau seicolegol, sy’n cysylltu gyda fy syniad blaenorol o golli ysgol oherwydd iechyd gwael a diffyg canolbwyntiad yn yr ystafell dosbarth neu mewn arholiadau.

Mae Emily Tanner (2003) yn cyfeirio at gefnogaeth plant gan ddweud nid yw plant o deuluoedd tlawd yn medru fforddio’r adnoddau ar gyfer ysgol e.e. arian ar gyfer tripiau ysgol sy’n defnyddiol ar gyfer profiad eang, llyfrau a cysylltiad i’r we, ac mae hyn yn rhoi bwyslais arnynt fel teulu ac yn achosi straen â’r ddisgybl i colli allan. I ychwanegu, mae Jan Flahety yn dweud bod diffyg offer e.e. gwisg ysgol yn cysylltu â absenoldeb ysgol oherwydd efallai bydd y plant yn colli ysgol yn bwrpasol i osgoi bwlio neu cosb, sy’n egluro’r rheswm dros y gwahaniaeth rhwng canlyniadau TGAU ymhlith teuluoedd cyfalaf materol ac amddifadedd materol.

Yn ôl Smith a Noble (‘Barriers to Learning’ ’95) fel arfer mae plant o ardaloedd tlawd yn mynd i ysgolion tlawd a sy’n dan-perfformio. I atgyfnerthu at y syniad hyn, 90% o leoliadau ysgolion sy’n dan-perfformio yw mewn ardaloedd tlawd. Felly mae’r ardaloedd ble maent yn byw yn cyfyngu plant wrth cael cymorth a chymhelliant wrth astudio. Ynglŷn ag addysg pellach ymhlith y dosbarth gweithiol, mae Reay et al cyfeirio at y ffaith bod myfyrwyr o’r ddosbarth gweithiol yn ceisio am lle mewn prifysgolion mwyaf lleol oherwydd does dim digon o arian ganddynt i mynd yn bell neu efallai maent yn gorfod edrych ar ôl aelod o’r deulu (fel brawd neu chwaer ifanc) felly maent yn byw gartref, felly mae problemau economaidd yn eu cyfyngu nhw.

Mae cysylltiad rhwng cyrhaeddiad addysgol a bwydydd am ddim hefyd. Gwelom yn 2006 roedd 33% o blant a oedd yn derbyn bwydydd am ddim o’r ysgol yn ennill 5 A*-C TGAU gan gymharu â 61% o blant a oedd dim yn derbyn bwydydd am ddim. Ar cyfradd, 60% o ferched gwyn Prydeinig a oedd dim yn derbyn PYaDd (Free School Meals) a 32% o ferched gwyn Prydeinig a oedd yn derbyn PYaDd. Hefyd 42% o fechgyn du Affricanaidd  a oedd dim yn derbyn FSM a 30% o fechgyn du Affricanaidd a oedd yn derbyn PYaDd. Mae hyn yn awgrymu mae plant sy’n derbyn PYaDd yn dueddol o wneud yn waeth na’r rhai sydd dim yn derbyn PYaDd, ac yn cryfhau’r cysylltiad rhwng cyrhaeddiad addysgol ac amddifadedd materol.

Darganfyddwyd Holmes a Croll bod pe bai bechgyn dosbarth gweithiol yn gwneud o leiaf awr o waith cartref byddent yn gwneud yn cystal â bechgyn dosbarth canol mewn addysg. Felly pwysleisiwyd y ffaith bod bechgyn dosbarth gweithiol dim yn astudio’n gyson â’r dosbarth canol ac felly’n cael canlyniadau waeth mewn arholiadau. O ran grwpiau ethnig, gwelom bod lleiafrifoedd ethnig (heblaw a Tsieineaidd ac Indiaidd oherwydd mwy o bwyslais ar llwyddiant addysgol er gwaethaf yr amddifadedd) yn tueddol o gael llai o TGAU ym mhob achos. Gall hyn bod oherwydd mae mwy o deuluoedd lleiafrifoedd ethnig o dan tlodi ac mae llai o bwyslais ar addysg o fewn ei ddiwylliannau.

Mae gan amddifadedd materol effaith ar addysg oherwydd ymddygiadau, normau a gwerthoedd sy’n cyd-fynd â fe. Daw’r cysyniad hyn o  bPaul Willis a oedd yn astudio ymddygiadau dosbarth gweithiol. Yn y 70au astudiwyd yr ymddygiadau ddeuddeg o fechgyn y dosbarth gweithiol ynglŷn ag addysg a’i gymharu â myfyrwyr o deuluoedd cyfalaf materol a cheisio dod o hyd i’r ateb pam mae’r dosbarth yn derbyn swyddi a chyflogau is e.e. glanhau. Daeth i’r casgliad bod bechgyn y dosbarth gweithiol, ‘y Lads’, yn dueddol o flaenoriaethu hwyl oherwydd mae’n cymorth wrth delio â awdurdod a chyflog isel. Yn ôl y ‘Lads’, nid oedd addysg yn feritocrataidd.

Felly i gloi mae cysylltiad chryf rhwng amddifadedd materol a chyrhaeddiad addysgol. Mae rhesymau fel ansawdd tai, diffyg cymhelliant a chymorth ariannol, ymborth ac ymddygiadau gwael i gyd yn gael eu gefnogi gan cymdeithasegwyr fel Smith a Noble, Jan Flahety, Marilyn Howard, Paul Harrison, Michael Gove a Jackson a Marsden.

Asesiad o’r safbwynt bod yna cydraddoldeb mewn rolau rhywedd yn y teulu yn y gymdeithas gyfoes.

Yn sgil y gwelliannau sydd wedi bod ym mywydau dynion a menywod, y gred yw bod perthnasoedd wedi troi yn fwy egalitaraidd. Mae nifer o ddadleuon o blaid ac yn erbyn y safbwynt hon.

Dadl enwog o blaid y safbwynt yw Young a Wilmot (1973). Maent yn credu bod y teulu yn symud mewn cyfeiriad i’r ‘teulu cymesurol’, felly oriau cyfartal o waith domestig ond mathau o waith hollol gwahanol, er enghraifft mae’r fenyw yn coginio ac mae’r ddyn yn garddio. Mae cymesuredd yn disgrifio ‘ymdeimlad o gydbwysedd’ rhwng gŵr a’r gwraig neu’r ddau bartner. I ehangu’n bellach ar y pwynt hyn maent yn honni bod y deulu wedi esblygu a ddatblygu trwy tair gyfnod: teulu cyn-ddiwydiannol, teulu diwydiannol cywir a teulu cymesurol.

Yn y blynyddoedd diwethaf, mae nifer cynyddol o bobl yn deall bod rolau yn gallu bod yn gyfnewid adwy, felly mae mwy o fenywod yn mynd allan i weithio a mae llawer mwy o ddynion nag o’r blaen yn aros gartref i magu’r blant, neu gwneud mwy o waith tŷ. Er mwyn atgyfnerthu hyn gyda tystiolaeth, mae ystadegau’n dangos bod gan saith allan o ddeg o fenywod swydd, ac mae gan hanner o famau sy’n gweithio plant o dan pum oed.

Mae’r Ffeministiaid Rhyddfrydol a Young a Wilmot yn dadlau bod y cynnydd mewn poblogaidd y Ddyn Newydd yn tystiolaeth o blaid y safbwynt. Maent yn credu dyle dynion a menywod bod yn hafal, hefyd maent yn ddilyn rhai o normau ystrydebol menyw megis cymryd llawer o ddiddordeb yn y ffordd rydych yn edrych. Mae cynnydd mewn teuluoedd ‘gyrfa deuol’ yn golygu bod y ddyn a’r menyw yn mynd allan i weithio ac i ennill cyflog, felly mae’r fenyw yn ennill yr un fath o barch â’r dyn, hefyd mae menywod yn mwy annibynnol gan eu bod yn gweithiol ac efo awdurdod.

Mae safonau byw gwell wedi arwain at rolau newidiol, ac fel ganlyniad, cydraddoldeb mewn rolau rywedd. Mae mwy o addysg a dealltwriaeth o hawliau yn golygu bod yna mwy o gyflog neu gwell cyflog i’r fenyw, sy’n effeithio ar ei statws mae bwyta allan hefyd yn gwella safonau byw gan eu bod yn rhoi llai o bwyslais ar rhaniad gwaith domestig, mae llai o fe i wneud. Ynglŷn â genedigaethau hwyrach, mae hyn yn arwain at berthynas cydradd achos yn ôl Ishii-Kuntz (1992), mae’n annog ddynion i wneud mwy o waith dŷ. Mae hyn yn gysylltiedig â’r ffaith bod menywod sydd â gyrfaoedd yn aml yn oedi cyn cael plant er mwyn ffocysu ar ei swyddi.

Mae’r llywodraeth yn gyfeirio at teuluoedd yn penodol, cyflwynwyd y Prif Weinidog Gordon Brown ddeddfau yn 2001: ‘paternity leave’ o leiaf dau wythnos, mwy o arian ar gyfer famolaeth, felly mae’n cynyddu i 26 wythnos o gyflog, ef eu hun yn pwysleisio gwerthoedd y teulu; a budd-daliadau i deuluoedd sydd yn eu hangen. Ar y llaw arall gellir dadlau bod anghydraddoldeb mewn perthnasoedd yn broblem os oes rhaid i’r llywodraeth ymyrryd a thaclo’r sefyllfa.

Er gwaethaf y gwelliannau mae menywod dal yn cael eu gysylltu â gwaith domestig a gofalu am y plant. Felly gellir dadlau bod gormes menywod yn bodoli trwy’r rôl gwaith tŷ. I wrth-ddweud y syniad o deuluoedd gyrfa deuol yn arwain at cydraddoldeb mewn perthnasoedd, mae Ffeministaidd yn dadlau bod ‘Rolau Deuol’ a ‘Shifft Drifflig’ yn golygu bod y menyw yn gorfod gofalu am y plant. Hefyd mae safbwynt Brayfield yw bod menywod dal yn gwneud y mwyafrif o’r waith mewn teuluoedd gyrfa deuol. Yn ôl Rapoport a Rapoport, mae partneriaid a’u blant dal yn ystyried menywod fel y ‘gwragedd a mamau’ o fewn y teulu, ac felly’n uwcholeio’r ffaith bod menywod yn bodoli ergwasanaethu’r teulu. Hefyd mae rhaid ystyried y ffaith bod dynion wastad y ‘helpu eu wragedd’ wrth wneud y waith tŷ, mae hyn yn awgrymu bod y fenyw yw’r prif glanhawyr ac mae gan dyn rôl mwy pwysig, sef ennill cyflog, sy’n atgyfnerthu’r safbwynt bod anghydraddoldeb yn bodoli mewn perthnasoedd.

Mae Patriarchaeth yn golygu cymdeithas sy’n cal ei rheoli gan ddynion, mae llawer o ffeministiaid yn credu bod hyn yn bodoli yn ein cymdeithas. Mae’r ffeminist Ann Oakley yn dweud bod gwaith domestig yn dull gan y gymdeithas patriarchaidd i ecsploetio menywod. Yn ôl David Morley, ‘mae menywod yn gweld y tŷ fel man gweithio, a ddynion fel man hamdden’. Felly mae syniadau gwahanol ar gyfer bwrpas y tŷ yn golygu bod y menyw yn gwneud y mwyafrif o’r waith. I gyd-fynd â’r syniad o amser hamdden, mae Arlie Hochschild (1990) yn dadlau bod menywod sy’n gweithio’n llawn amser yn treulio tair awr y dydd ar gwaith tŷ ac mae’r ddyn yn treulio un-deg-saith munud fel arfer.

O ran pŵer ac awdurdod, yn ôl Stephen Edgell (1980) yn eu astudiaeth o’r enw ‘Middle Class Couples’, mae penderfyniadau rhwng cwplau dal yn anghyfartal, mae’r dynion fel arfer yn gwneud y penderfyniadau pwysig megis symud tŷ. Felly mae’r ddyn yn gwneud y penderfyniadau mawr a phwysig ac mae’r fenyw yn tueddol o wneud penderfyniadau llai ond yn fwy aml. Mae Bernard yn pwysleisio’r ffaith bod anghydraddoldeb o ran bŵer yn bodoli mewn priodas, ‘ei eiddo ef a’i heiddo hithau’, felly mae’r dyn yn berchen â’r tŷ ond mae popeth yn y tŷ yn berchen i’r menyw, felly mae’r menyw yn cyfrifol am edrych ar ôl y tŷ.

Yn ôl y ffeminist Radical Cristine Delphy, mae’r ‘treuliant gwahaniaethol’ yn esbonio’r pŵer sydd gan ddynion. Mae gan fenywod llai o arian personol, felly mae’r dyn yn rheoli faint o arian mae’r fenyw yn cael, sy’n gwrth-ddweud y safbwynt â rhoddwyd. I atgyfnerthu at y safbwynt hyn, mae Jan Pahl yn dadlau yr ‘husbands controlled pooling’, felly mae’r dyn yn ddominyddol iawn. Er bod yr arian yn cael eu rhannu mae’r ddyn yn penderfynu sut i wario fe, yn enwedig os mae’r gwraig yn ddi-swydd.

Mae rhaniad gwaith fesul oriau yn dadl mawr yn erbyn y safbwynt hefyd. Mae ‘Legal and General’ (2013) yn cyflwyno’r tystiolaeth bod y menyw yn cwblhau tua saith-deg-un awr o waith tŷ yr wythnos ac y ddyn yn gwneud o gwmpas 53.5 awr. Felly fesul oriau , mae menyw yn gwneud mwy o waith, sy’n gwrthwyneb i theori Young a Wilmot ac yn dangos anghydraddoldeb. I gwrthbrofi’r teulu egalitaraidd a pherthnasoedd cydradd yn bellach, mae’r menyw yn treulio o gwmpas 13.3 awr yn paratoi bwyd ac mae’r ddyn yn treulio dau awr a hanner. Hefyd mae’r menyw yn treulio o gwmpas pump awr a hanner yn siopa ar gyfer nwyddau y tŷ ac mae’r ddyn yn treulio dau awr a hanner. Ond i gwrthddweud y syniad bod rhaniad gwaith fesul oriau yn hollol annheg, mae’r dyn yn tebygol o wario tair awr yn garddio, lle mae’r fenyw yn treulio dim ond dau awr.

Mae’r Model Chwistrellid Hypodermig yn golygu bod y cyfryngau megis y teledu yn bwydo syniadau a chredoau i eich ymennydd heb chi sylweddoli. Gellir dadlau bod hysbysebion sy’n dangos cynhyrchion glanhau gan amlaf yn dangos menywod sy’n defnyddio’r cynnyrch, felly gall hyn dylanwadu’r gynulleidfa i gredu bod hyn yw’r norm, sy’n profi anghydraddoldeb llwyr. Er bod y ddeddfau y cyn-Prif Weinidog yn ceisio gwella’r sefyllfa, wrth cael babi mae’r cyfnod mamolaeth bant o’r swydd yn llawer iawn yn hirach na’r cyfnod tadolaeth. Felly mae’n annog i’r fenyw i chymryd cyfrifoldeb dros y plant ac y ddyn i mynd allan i weithio i ennill y gyflog. Hefyd mae yna credoau ystrydebol fel, ‘I don’t think it’s mannish for a man to stay at home, I like a man to be a man’, yn bodoli yn y cymdeithas cyfoes, gellir dadlau nid yw cydraddoldeb mewn perthnasau yn bodoli oherwydd mae pobl yn parhau i eisiau ymddygiad hen-ffasiwn i barhau.

Yn ôl Morgan (1994) mae ‘llai o gyfrifoldeb ar y Wladwraeth Les a mwy o bwysau ar yr ofalwyr’, felly gan fod menywod arfer bod yn gyfrifol am yr henoed â’r sâl, maent yn cael eu gorfodi nôl i’r tŷ i ofalu am yr henoed, gan gynnwys ei blant. Mae Sheeran (1993) yn nodi bod gan ddynion mwy o rolau ‘gyfrifoldeb’ yn hytrach na rolau ‘cynnal’ fel gwaith domestig, gan gynnwys y safbwynt bod pobl yn ystyried gwaith y fenyw yn eilradd oherwydd fel arfer y dyn yw’r ‘Breadwinner’, ac yn ennill y rhan fwyaf, neu’r holl arian, sy’n ymharu â’r statws y fenyw oherwydd mae mwy o’r barch yn mynd i’r ddyn sy’n uwcholeio’r anghydraddoldeb.

Mae Graham Allan (1985) yn dadlau yn erbyn bodolaeth perthnasoedd cydradd gan dweud bod menywod sydd mewn perthnasoedd yn o dan anfantais oherwydd y ‘fframwaith cymdeithasol o normau a gwerthoedd sydd yn eu cyfyngu’ felly mae’r ffaith bod dynion yn uwchraddol i fenywod yn hanesyddol a thraddodiadol heb wedi newid llawer, er bod llawer iawn o bobl yn gyflym i gwrthddweud hyn. Felly mae normau a gwerthoedd hen-ffasiwn yn stopio perthnasoedd rhag bod yn gydradd. I ehangu ar y ffactor o osod agenda a phŵer ideolegol, mae Stephen Lukes (1974) yn honni’r ‘second force of power’, mae’r angenion a chredoau yn fwy dylanwadol na rhai’r fenyw. ‘Husbands will usualy set the agenda for marital debate…’, felly, er enghraifft, os yw dull i wella’r prosbectau o yrfa gŵr, bydd hyn yn esiampl ble mae penderfyniadau mawr yn cael ei codi. Felly mae hyn yn atgyfnerthu anghydraddoldeb oherwydd mae llawer iawn o benderfyniadau enfawr n cael ei ystyried i ffitio cyhoeddusrwydd y dyn.

Felly ar y cyfan mae llawer iawn o ddadleuon o blaid ac yn erbyn y safbwynt. Mae cymdeithasegwyr fel Young a Wilmot, Coltrane ac Ishii-Kuntz yn dadlau o blaid cydraddoldeb mewn perthnasoedd ac mae pobl megis Christine Delphy, Ann Oakley, Edgell, Hochschild, Brayfield a Rapoport a Rapoport yn dadlau bod anghydraddoldeb o ran perthnasoedd yn parhau i bodoli yn ein cymdeithas cyfoes am amrywiaeth o resymau megis syniadau traddodiadol dal yn bodoli, neu normau a gwerthoedd dal yn gweld menywod yn israddol i dynion.